Ook van Siemen Wiersma als elfstedentocht-uitrijder is een tegeltje
te vinden in het elfstedentocht-monument
19.. trouwfoto Douwe Alle Wiersma en Jary Teule
2006 Douwe Alle Wiersma (1943) geridderd
19.. trouwfoto Jan Hendrik Wiersma en Lucy Nicolai
Jan Hendrik Wiersma en Lucy Nicolai,
Hiljon Wiersma en Simon Wiersma
2006 vlnr Lusanne Baron, Hiljon Wiersma met Elise Baron, Gerwin Baron, Jan Baron
19.. trouwfoto Sietse Bouwe Wiersma en Ellen Stam
1984 trouwfoto Rinske Ina (Rina) Wiersma en Fred van den Hout
2004 foto gezin Rinske Ina (Rina) Wiersma en Fred van den Hout
spreiding van de naam Wiersma in Nederland (rond 2000)
Het onderstaande overzicht maakt duidelijk dat de 20e eeuw grote
technische en culturele veranderingen bracht die (in tegenstelling
tot de voorgaande eeuwen) vroeg of laat ook in het leven van de
'gewone mensen' een plaats kregen.
watervoorzieningen
In de jeugd van Siemen kwam het water uit een regenput die
dat water vanaf het dak opving. In een droge tijd werd water gehaald
in bussen bij de melkfabriek. Met uitzondering van Amsterdam, duurde
deze situatie tot en met het verblijf in Waskemeer.
In 1955 kreeg de familie bij verhuizing naar Leeuwarden voor het
eerst een vaste waterleiding.
Jezelf grondig wassen gebeurde doorgaans eens per week in de tobbe.
De kinderen werden meestal achter elkaar in dezelfde tobbe gesopt.
In Drachten gingen de mannen wekelijks naar het badhuis om te douchen.
Zelfs in Amersfoort was er nog geen douche in huis.
Siemen en Aukje kregen in Sneek (1979) de eerste douche in huis.
koken
Het koken gebeurde eerst op een kook-kachel die gestookt werd met hout
en met turf.
In 1942 was er in Amsterdam gas om op te koken.
In 1947 in Arum was er geen gas, wel electriciteit waar ook op gekookt werd.
In Drachten werd eveneens gekookt op electrische pitten.
In Amersfoort (1967) en daarna werd gekookt op gas.
eten
Vlees: elke dag wel 'n klein stukje.
Met kerst de enige sinaasappel (met 'n boekje).
Appels werden veel gegeten (3 kilo appels voor een gulden,
wat soms werd overgeslagen als één van de jongens de
klompen kapot had: dan ging dat voor...).
verlichting en verwarming
Tot 1936 was er alleen petroleum-verlichting.
In de diensttijd maakte Siemen voor het eerst kennis met electriciteit
in de kazerne. De kachels werden daar gestookt met cokes in een kamer
met zo'n 20 man. De kamerwacht bracht de kachel steeds weer aan de
praat en was er ook verantwoordelijk voor om 'm in de loop van de dag
aan te houden.
In 1938 kreeg de familie in Hindeloopen voor het eerst electrisch.
In het Heidenskip (waar ze tot 1938 een boerderij bewoonden) werd
pas na 1945 electriciteit aangelegd.
De kachels werden verwarmd met anthraciet (een soort fijne steenkool).
Tot in Amersfoort toe werkten de kachels op anthraciet.
In Amersfoort werd in 1969 de eerste centrale verwarming aangelegd.
toilet
In Bolsward werden de tonnen onder het huisje wekelijks geleegd.
In het Heidenskip zat het toilet boven de sloot, wat in de winter
voor vermakelijke taferelen zorgde: de hoop hoopte zich op op het ijs.
Vooral de strenge winter in 1929 zorgde voor een bergachtig record.
Tot in Leeuwarden werd gestort in tonnen. In Leeuwarden werd de
overgang gemaakt naar het eerste watercloset.
Er was toen nog geen directe aansluiting op het diep-riool, maar een
sceptic tank waar de boel in terecht kwam om te vergisten.
Zo nu en dan moest de gemeente die tank legen, met name als het vergistings-
proces niet helemaal goed verliep.
In Drachten (1961) was er het eerste watertoilet met een rechtstreekse aansluiting
op het diep-riool.
huisvuil
Tot in Waskemeer werd het huisvuil en de WC-ton niet door de gemeente
opgehaald, zodat de familie zelf maar van de resten af moest zien te
komen. Het huisvuil werd vaak verbrand of in een diepe kuil gestort.
Ook de WC-ton werd geleegd in een diepe kuil achter in de lange tuin.
Veel mensen vonden het toch wel wat genant om zo de tonnen te moeten legen,
en deden dat bij voorkeur als het donker was. Het laat zich raden wat er
gebeurde als iemand dan met ton en al struikelde of de kuil in dook.
schoonmaak
Beppe Grietje deed alles nog met dweilen en veger en blik.
In 1942 kon Jantje in Amsterdam de eerste stofzuiger gebruiken.
de was
Beppe Grietje deed de was met haar handen in een grote teil.
In 1951 kwam de eerste handwasmachine: heet water met de was er in en
dan draaien met de hand aan een grote zwengel.
In Drachten kwam na 1961 de eerste elektrische wasmachine, eerst nog
met een losse centrifuge.
kleding
Pake Alle (1864-1935) kreeg voor de trouwerij schoenen aangemeten:
dat bleef het enige paar dat hij zijn hele leven gehouden heeft.
Normaal liep hij altijd op klompen.
Kinderkleren werden vaak door de moeder genaaid.
Toen Siemen 18 was, kreeg hij voor het eerst een pak van
de manifakturier en dat kostte toen 10 gulden.
De bijpassende hoed kostte 1 gulden.
Meestal werd kleding van de oudere kinderen doorgeschoven
naar de jongere kinderen.
In 1951 maakte Aukje 11 broeken (geleerd van pake Otto, die
als kleermaker was opgeleid). Blijkbaar versleten de jongens de
broeken tamelijk snel. Op een glijbaan in Gaasterland versleet
zoon Jan met enthousiast de hele dag glijden een complete broek!
De jongens hebben tamelijk lang op klompen rondgelopen.
Dat duurde tot aan de verhuizing naar Leeuwarden.
Vanaf dat moment werden alleen nog maar schoenen gedragen.
wonen in de jeugdtijd
In 1921 in Bolsward woonde de familie in een eigen huis achter
het Hengstenpad: het Hof 1, waarschijnlijk voor zo'n paar duizend
gulden gekocht: woonkamer, alkoof (een soort klein slaapkamertje)
en de kinderen op zolder.
Dat was in de tijd dat Douwe (1892-1958) arbeider was bij pake Hantje
in Nijlân. Dat duurde tot 1926 toen ze zijn gaan boeren aan het
Hofmeerd in 't Heidenskip: koken in de schuur, slapen in bedsteden,
zowel boven als beneden. De slaapkamer op het oosten met een half-
steensmuur was in de winter te koud, dan lagen de jongens liever
te slapen in de bedsteden. Het land werd gepacht voor 90 gulden per
pondemaat (ongeveer 5 hectare land werd gepacht voor 1350 gulden,
een stevig bedrag dus) inclusief de boerderij. De crisis van 1929 maakte
een einde aan het avontuur van zelfstanstandig boeren. Daarna een huis
in Schuilenburg met stallen en hooiberging zonder land met vijf koeien,
dat werd gehuurd: een grote woonkeuken en een kamer, boven twee slaap-
kamers en op de zolder ook nog een bed. 's Zomers werkte Douwe overdag
bij de boer. In 1935 woonden ze in tussen Workum en Hindeloopen in een
huis met stal, woonkeuken, kamer en boven slaapkamers voor de jongens
en een slaapkamer beneden voor de ouders, een klein stukje
land met zo'n vijf koeien. In 1938 (pachtwet) werd dat spul verkocht
en verhuisden ze naar Hindeloopen aan de Nieuwe Weide tegenover
het gemeentehuis, een huis met een mooie tuin met ligging aan de
vaart. Daarna zijn Douwe en Grietje terecht gekomen in het commandeurshuisje
aan de rand van Hindeloopen met mooi zicht over de weilanden: vanuit
huis kon je vissen in het vaartje dat achter het huis langs liep.
wonen met eigen gezin
In 1942 werd in Amsterdam een huis gehuurd met een kamer, keuken en twee
slaapkamers. In 1943 werd in Assen een huis gehuurd met kamer en suite
en boven twee slaapkamers. In Arum een huis met beneden twee kamers
en boven op zolder twee slaapkamers en een klein studeerkamertje.
In Leek een huis met kamer en suite, keuken en bijkeukentje, beneden
een slaapkamer en boven twee slaapkamers. In Waskemeer een huis met
een kamer, een heel klein slaapkamertje, een woonkeuken en boven
twee slaapkamers en een ledikant op zolder waar twee kinderen in konden.
In Leeuwarden werd het eerste huis gekocht in 1956 voor 9000 gulden
vrij op naam met kamer en suite en boven twee slaapkamers, een klein kinder-
kamertje en nog een zolder erboven met een kamertje en op de zolder
zelf ook nog een ledikant. In Drachten aan de Torenstraat 13 werd het huis
weer gehuurd: beneden twee kamers, keuken en kelder, op de eerste etage
vier slaapkamers en op de zolder nog twee kamers. Siemen studeerde in die
tijd op de kamer waar Sietse sliep. Het huis in Amersfoort werd in 1967
gekocht voor 50.000 gulden met een ruime kamer beneden, op de eerste ver-
dieping drie kamers en een badkamer met wastafel en wasmachine. Op de
zolder nog een ruime studeerkamer en nog een klein logeerkamertje.
Dit was het eerste huis met een zelfstandige garage. Het huis in Sneek
werd in 1979 gekocht voor 192.500 gulden. Ruime kamer en keuken beneden
en een inpandige garage, op de eerste verdieping twee slaapkamers en
een studeerkamer en de badkamer en een grote zolder waar een kamer
was afgeschoten - mooie speelruimte voor de kleinkinderen.
In 1995 werd binnen Sneek verhuisd naar de bungalow aan de Offingawiersterleane 6
die aangekocht werd voor 270.000. Alles voor de eerste keer gelijkvloers:
hal, woonkamer, woonkeuken, een slaapkamer, een studeer- logeer-kamer en
een badkamer (met het eerste ligbad) en een inpandige garage met mooie
tuin rondom. In 2001 werd verhuisd naar Aldlânstate: op de vijfde verdieping
een appartement met een woonkamer, keukentje, slaapkamer en badkamer.
Op de derde verdieping boven de ingang van het gebouw nog een apart studeerkamertje.
Van een deel van het geld dat de bungalow opleverde werd een zomerhuis gekocht
in Natuurdorp Suyderoogh in het hart van het Nationaal Park Lauwersmeergebied.
Een 'landhuis' met een woonkamer met open keuken, een slaapkamer en een badkamer
beneden en twee slaapkamers en een badkamer boven.
communicatie
Communicatie op afstand gebeurde met brieven en briefkaarten,
die zo'n 1 a 2 dagen onderweg waren.
Telegrammen werden verstuurd bij noodgevallen, of bv om
het slagen voor een examen door te geven.
In Leeuwarden kwam in 1955 de eerste telefoon in huis.
Aan communiceren via de computer zijn Siemen en Aukje niet meer begonnen.
media
kranten en boeken
1943 eerste radio in de vorm van 'radio-distributie' met één zender.
In Drachten werd in 1963 de eerste radio-grammofoonplatenspeler aangeschaft.
In Amersfoort kwam omstreeks 1970 de eerste TV in huis.
De eerste geluidsinstallation met cassette en CD werd aangeschaft
rond 1980 in Sneek.
Video, DVD of een computer kwamen er niet meer aan te pas.
vakantie
Tot zo rond je 14e was vakantie: logeren bij ooms en tantes.
In 1934 ging Siemen met een stel jongens van de vereniging in
Hindeloopen kamperen in Schoorl bij de boswachter.
In 1951 voor het eerst met het gezin op vakantie naar Vlieland.
Siemen loopt daar voor het eerst in een korte broek rond, en verbrandt
prompt zijn benen.
In 1959 naar Zeeland; in 1960 en volgende jaren naar Schiermonnikoog.
Rond 1965 werd een vouwcaravan gekocht, waarmee onder meer
naar Limburg werd getogen.
In 1968 voor het eerst naar het buitenland op vakantie:
in Bretagne aan de kust, waar een forse storm grote schade
aanrichtte op de camping. Met een halve nacht hangen aan de
buizen wist Siemen de vouwcaravan overeind te houden.
Van 1977 tot 1986 de stacaravan in Lemmer aan het water van
de grote Brekken. Met een motorbootje konden leuke tochtjes
gemaakt worden - als'ie het deed... Ook de BMer van Otto (1953) heeft
verschillende jaren in de zomertijd aan de steiger gelegen.
vervoer
Siemen's eerste fiets in 1935.
Aukje's eerste fiets in 1934 (pake en beppe hadden nooit een fiets).
1960: de eerste auto: 2CV (eendje)
2004: Siemen maakt tochten op de eerste electrische fiets:
alsof je met de wind in de rug rijdt!
eerste reizen naar het buitenland
1956 Siemen maakte een reis naar Parijs
1965 met auto en vouwcaravan naar Frankrijk
kerk en secularisatie
Tot 1944 behoorde Siemen tot de Gereformeerde Kerk.
In 1944 ging hij mee met de 'vrijmaking': het ontstaan van de
Gereformeerde Kerk (vrijgemaakt, of artikel 31) uit een leer-
stellig conflict over de interpretatie van de doop, gecombi-
neerd met een kerkrechtelijk conflict over de top-down aanpak
door de synode van meerdere predikanten.
Siemen ging in Assen mee met de vrijmaking. Ds B.A. Bos en ds D. van Dijk
waren door de synode weggestuurd. Ds Bos was in Assen zeer geliefd door
zijn opstelling tijdens de oorlog. Hij heeft nog als gijzelaar
gevangen gezeten in Brabant. Als ergens iets gebeurde wat de Nazi's
niet zinde, werden daar enige gijzelaars doodgeschoten.
Het laat zich raden dat het optreden van de synode dus de nodige
commotie wekte. De eerste kerkdienst in het gebouw van de Hervormde
Gemeente werd druk bezocht door verontwaardigde kerkgangers.
Daarna waren als predikanten ds Bos en ds van Bruggen verbonden
aan de Vrijgemaakte kerk. Na de oorlog kochten ze de voormalige
synagoge en bouwden die om tot kerk. Maar na enige tijd was dat
gebouw te klein en kocht men een grotere kerk aan de Molenstraat.
In 1947 werd Siemen gevraagd om als onderwijzer aan de Christelijk
Nationele school in Arum les te gaan geven - waarschijnlijk mee
omdat (ook al was de vrijgemaakte gemeente in Arum erg klein),
veel mensen van de Gereformeerde Kerk 'bezwaard' waren tov de
ontwikkelingen in de Gereformeerde Kerk. Bijzonder is dat de
Hervormde kinderen toen veelal naar de openbare school gingen.
De Hervormde predikant zette zich er zelfs voor in om ouders,
die van plan waren om hun kind op de Christelijke school te
doen, van de plan af te praten.
Aukje voegde zich na het huwelijk in 1951 bij de Vrijgemaakte
kerk in Leek.
Siemen en Aukje maakten gedurende hun leven een zich sterk
doorzettende secularisatie in Nederland mee.
In 1947 deed Siemen als onderwijzer mee aan de organisatie van
de volkstelling. Daaruit bleek dat toendertijd 83 % van de
Nederlandse bevolking zich als kerkelijk beschouwde.
Rond 2000 was dat nog maar 40 % (rapport Sociaal en Cultureel Planbureau,
dat de prognose doet dat dit percentage richting 2010 tot 33 % zal teruglopen).
In 1947 was nog veel 'op de bon'. Als beloning voor hun werk aan
de volkstelling kregen de onderwijzers een bon voor de aanschaf van
een fietsband, die je zonder bon niet kon kopen. Daar waren ze wel
zo wijs mee: een bon was meer waard dan geld.
